Familia da Virxe; Santa Parentela

Mediante unha composición xerárquica en tres rexistros perfectamente delimitados coa intención de diferenciar o distinto status dos personaxes, represéntase á numerosa familia da Virxe, comunmente coñecida como "a Santa Parentela". Así como os dous primeiros niveis pertencen á dimensión terreal, o terceiro alude á esfera celeste.

O rexistro situado na parte inferior do cadro, máis próximo ao espectador, é o máis complexo en canto a composición e número de figuras. Dúas diagonais que converxen no centro debuxan unha "V" que condiciona a elaboración da escena. Sentada á dereita aparece María Cleofás, en actitude de ler un libro e cos seus catro fillos: Santiago o Menor, Xudas Tadeo, Xosé o Xusto (ou de Arimatea) e Simón Zelote. Detrás dela disponse o seu marido, Alfeo. Na parte oposta sitúase María Salomé, sostendo unha pera coa man dereita, e cos seus respectivos fillos: Santiago o Maior e Xoán. De igual modo, tras ela colócase o seu cónxuxe Zebedeo.

Os curmáns de Cristo aparecen diferenciados polos seus atributos: Xoán, representado como evanxelista, coa copa envelenada da que sae o dragonciño; na posición simetricamente oposta sitúase Simón Zelote, coa serra do seu martirio; na parte central, Santiago o Maior coa indumentaria de peregrino, Xudas Tadeo portando un báculo rematado en cruz (en lugar da habitual machada), Xosé de Arimatea cun barco e finalmente Santiago o Menor na parte traseira portando a maza relacionada co seu martirio.

O segundo dos rexistros tamén amosa unha composición de clara simetría axial, dispoñendo as figuras en "V" como no caso anterior. Así, Santa Ana preséntase sentada no lado dereito coas mans dirixidas ao Neno e con san Xoaquín situado tras dela caracterizado como persoa maior. No lado oposto, e tamén sentada, atopamos a María co seu fillo Xesús e, de novo, detrás ao seu esposo Xosé.

O terceiro dos niveis, relativo ao ámbito celestial, representa un ceo sobre un horizonte afatado, delimitado por pólas de árbores sen follas e presidido polo Pai Eterno baixo o que se dispón unha pomba, animal co que iconograficamente se identifica ao Espírito Santo.

En canto á factura da obra, debe salientarse o tratamento exquisito dos panos tanto no que se refire á forma como ás calidades das teas, destacando especialmente o vestido que loce María Salomé -sen ningunha dúbida, o máis vistoso de todos- con complexos brocados en ouro sobre fondo escuro, similar ao enteado que fai de respaldo de santa Ana e da Virxe. Os tocados tamén reflicten un luxo e unha complexidade propios dunha familia nobre.

Sobresae tamén a riqueza cromática do conxunto en tanto que denota unha gran habelencia técnica no tratamento de superficies aparentemente monocromas nas que os xogos dos pregues serven de desculpa para introducir matices de gradación de luz, sombra e cor que contribúen a conseguir unha aparencia de moito relevo e movemento.

Resulta curioso observar como a cabeza de todas as figuras, a excepción dos dous "matrimonios secundarios" (é dicir, María Salomé con Zebedeo, e María Cleofás con Alfeo) están adornadas con halos refulxentes (crucífero no caso de Cristo). Igualmente é de destacar o feito de que a Virxe María é a única que se representa co cabelo descuberto, algo que, xuntamente coa presenza do Neno Xesús, acentúa a diferenza establecida co rexistro inferior. Así mesmo, a disposición simétrica de santa Ana e María está poñendo en evidencia a importancia que ten a figura da Virxe en tanto que non aparece subordinada a súa nai (en contraposición ás primeiras representacións iconográficas deste tema ao longo do século XV en que santa Ana se sitúa no centro xeométrico da composición).

No que respecta á figura de Santiago o Maior, hai que dicir que se representa de neno aínda que caracterizado como peregrino, co seu bordón e sombreiro de aba ancha volta cara atrás na fronte, adornada cunha cuncha de vieira e un par de bordonciños cruzados, así como ataviado cun vestido talar en azul.