Grabarka. O monte das 6.000 cruces

Grabarka, “O outeiro do penitente”, “O monte das seis mil cruces”, “O máis milagreiro dos lugares milagreiros” para a Igrexa Ortodoxa Polaca.

O monte sagrado de Grabarka, situado na zona histórica de Podlasie, ao leste de Polonia, é o centro de peregrinación máis relevante da Igrexa Ortodoxa Autocéfala Polaca e o de maior proxección internacional entre todos os centros de culto xurdidos da longa tradición de peregrinación existente entre os fieis ortodoxos polacos.

A orixe da sacralización deste monte e, consecuentemente, da fundación dun santuario, responde á supervivencia de dúas tradicións paralelas.

A primeira delas remóntase a mediados do s. XIII, cando na igrexa ortodoxa da Virxe María, situada a 30 kms ao sueste de Grabarka, acoden centos de persoas, presas do medo e do terror causado polas invasións tártaras, a rezar ante unha icona de tradición milagrosa coa representación da Transfiguración de Cristo (acontecemento que para a Igrexa Oriental constitúe un dos “doce días sagrados”). Segundo conta a lenda, algúns habitantes que lograron escapar ao desastre trasladaron e ocultaron a icona de forma misteriosa no monte Grabarka. A icona nunca volveu aparecer, pero, nese lugar, celébrase desde hai séculos a maior festa de indulxencia, precisamente na festividade de Cristo Salvador.

Segundo outra tradición, a orixe do culto neste monte orixínase no s. XVIII en relación cunha epidemia de cólera que azoutou a poboación de Siemiatycze en 1710. Crese que un cidadán desta poboación, membro da Igrexa Uniata, tivo un soño mentres durmía, a través do cal viu que se podía salvar da morte se construía unha gran cruz que debía transportar a un outeiro próximo, onde ademais debía beber auga dun manancial que alí brotaba. O sacerdote local percibiu neste relato a revelación de Deus e comunicoullo aos seus fregueses. Todos se dirixiron entón cara ao outeiro e beberon a auga dese manancial, salvándose así do azoute da enfermidade. Como agradecemento a Deus, construíron unha igrexa: a Capela do Cristo Salvador.

Aínda que é difícil determinar que circunstancias contribuíron a determinar este lugar como milagroso, o certo é que, ademais, se converteu nun lugar de oración aos defuntos porque alí se atopaban enterradas tanto as vítimas dos tártaros como as resultantes da epidemia. Por outro lado, o propio nome de Grabarka deriva da palabra rutena hrabar: “cavador”, “sepultureiro”.

Como moitos outros lugares de culto e peregrinación no mundo, Grabarka é un monte -lugar de revelación- ligado co elemento natural da auga -símbolo de purificación dos pecados- e coa cruz -símbolo cristián da Paixón de Xesús-.

O ritual da peregrinación no que os penitentes levan cruces provén do s. XVIII. Desde entón, tanto ortodoxos como católicos acoden a cravar as súas cruces no bosque de Grabarka durante todo o ano, pero especialmente na festividade da Transfiguración de Cristo, o 19 de agosto. As cruces que se ofrecen son de diversos tamaños dependendo, segundo a tradición, do “tamaño” da enfermidade, o sufrimento ou o agradecemento de quen a leve.

Os peregrinos, cando chegan, o primeiro que fan é beber auga da fonte milagrosa, lavándose aquelas zonas a sandar con panos de liño que logo deixan nos arredores como signo de abandono das enfermidades e dos pecados; despois, soben coa súa cruz ata o santuario do monte onde rezan e son bendicidos. Durante a medianoite celébrase un oficio solemne nas tumbas do cemiterio, enxalzando deste xeito a unidade do mundo dos vivos co mundo dos mortos.

Neses días, toda o monte se transforma nun gran templo que reúne a varios miles de peregrinos procedentes de toda Polonia e tamén, recentemente, do estranxeiro, sobre todo de Bielorrusia, Ucraína, Finlandia e Hungría.

O monte sagrado de Grabarka é o corazón da Igrexa Ortodoxa Polaca. A pesar das moitas adversidades, este lugar sagrado segue sendo para os seus fieis un lugar de reencontro con Deus e de reconciliación cos homes.

Extracto do texto elaborado polo profesor Antoni Jackowski da Universidade de Cracovia (Polonia) para o catálogo da exposición.