NESTE MOMENTO ESTAMOS ABERTOSNESTE MOMENTO ESTAMOS PECHADOS
ABERTOPECHADO
HORARIOSHORARIOSHORARIOS
TARIFASTARIFASTARIFAS
LOCALIZACIÓNLOCALIZACIÓNLOCALIZACIÓN

A peregrinación e o camiño de Santiago

Os obxectos e rituais relacionados cos peregrinos xacobeos; A vinculación que a música, a literatura e a arte tivo co Camiño de Santiago; A diversidade iconográfica do Apóstolo así como a amplísima dispersión do culto a Santiago, son os protagonistas nesta planta.

Santiago. Historia, tradición e lenda

O descubrimento e identificación dun sepulcro, cuxos restos se atribuíron a Santiago o Maior nos territorios máis occidentais de Europa no século IX, marcan a orixe do culto ao Apóstolo e o nacemento da peregrinación xacobea. As referencias históricas sobre tales acontecementos e a vida de Santiago estiveron sempre envoltas dunha mestura de tradición e lenda.

A partir do século VI esténdese a crenza de que os apóstolos estaban enterrados alí onde predicaran e a tradición occidental atribúe a Santiago a evanxelización de Hispania. Iso xustifica que antes do descubrimento (inventio) circulasen escritos que recollesen antigas tradicións transmitidas posiblemente pola Igrexa visigoda e sinalasen Finis Terrae como o lugar de enterramento de Santiago.

Historia. Santiago como discípulo de Xesús

Os Evanxeos canónicos e os Feitos dos Apóstolos proporcionan os escasos datos históricos referidos a Santiago o Maior. Era fillo de Zebedeo e de María Salomé e irmán do apóstolo e evanxelista Xoán. Ambos os dous foron chamados por Xesús mentres pescaban no Mar de Galilea e recibiron do Mestre o sobrenome de Boanerxes (fillos do trono) polo seu carácter impulsivo.

Santiago formaba parte, con Xoán e con Pedro, do grupo dos apóstolos máis próximos a Xesús e sería testemuña privilexiada dos acontecementos máis relevantes da súa vida: resurrección da filla de Xairo, Transfiguración no Monte Tabor, oración no Horto das Oliveiras etc.

Neste espazo son varias as figuras referidas á filiación familiar de Santiago, vinculada directamente á do propio Xesús. A iconografía da santa parentela, na que aparece santa Ana como nai da Virxe e iniciadora da xenealoxía feminina de Cristo, está vinculada xenealóxicamente coa de Santiago, pois é o seu curmán. Unha representación máis ampla da Sagrada Familia por filiación materna podémola ver na denominada «Santa Parentela»: presenta unha estudada composición que pretende diferenciar a importancia dos distintos membros que compoñen a familia da Virxe e, polo tanto, a ascendencia de Cristo. Nun primeiro plano, á esquerda, aparece sentada María Salomé co seu fillo, Santiago o Maior.

No altorrelevo en madeira denominado tamén «Santa Parentela» represéntase a Santiago cos seus pais, Zebededo e María Salomé, acompañados por Xoán (o Evanxelista e apóstolo), seu irmán, apoiado nas pernas da súa nai. Santiago neno, que leva como atributos o bordón e o sombreiro colgado das costas, vai guiado polo seu pai que o leva collido da man.

Tradición. A evanxelización de Hispania

As tradicións orientais atribúenlle a Santiago a predicación en Xudea e Samaria, as occidentais resérvanlle a evanxelización da Gallaecia e demais territorios hispánicos. Despois de moitas dificultades conseguiría sete discípulos denominados varóns apostólicos que seguirían co seu labor ao regreso de Santiago a Xerusalén. Outras tradicións defenden a cristianización da península por san Paulo, que manifestaría a súa vontade de predicar en Hispania.

Talvez a chegada da nova relixión á Península viría, xunto con outros cultos orientais, da man de soldados romanos. Roma é consciente tanto do valor xeoestratéxico do noroeste como dos seus importantísimos recursos auríferos, necesarios para o mantemento de tan vasto imperio.

Ao longo deste espazo expositivo podemos observar os restos materiais das culturas que poboaron o noroeste da Península Ibérica antes da implantación da administración romana nestes territorios. A ourivería foi unha actividade notable polos importantes recursos auríferos da zona, característica que alentou a conquista por parte de Roma. Un exemplo extraordinario desta cultura é o conxunto denominado Tesouro do Recouso procedente do homónimo castro (Oroso, A Coruña), depósito de Felipe R. Cordero Carrete.

Outro dos obxectos emblemáticos desta cultura é o torques. O exemplar exposto nestas vitrinas procede do castro de Bardaos (Tordoia, A Coruña). A ourivería foi unha actividade notable polos importantes recursos auríferos da zona, e o torques, un dos adornos persoais máis característicos.

Os seguintes obxectos arqueolóxicos que atopamos remítennos ao contexto histórico da romanización e a implantación definitiva da administración romana no noroeste peninsular. Por unha banda, o tesouriño numismático de Castromaior, formado por un conxunto de denarios de prata e, por outra, os restos arqueolóxicos procedentes de Iria Flavia (Padrón, A Coruña).

Lenda. A translatio

O «Breviario dos Apóstolos» de finais do século VI atribúe a Santiago a predicación no occidente de Hispania e o seu enterramento en A(r)ca Marmarica.

A lenda do traslado do corpo de Santiago (translatio) desde Jaffa ata Galicia pode resumirse así: os discípulos de Santiago recolleron o seu corpo, embarcárono e trasladárono milagrosamente por mar ata Iria Flavia. Esta parte da lenda terá moita repercusión no mundo cristián e será plasmada ao longo da historia en diversos soportes artísticos. Nesta sala podemos atopar a representación deste relato nun soporte numismático único, trátase do óbolo de Fernando II, do século XII, da ceca compostelá. Outra gran testemuña desta lenda son as páxinas do libro que acompaña na vitrina ao óbolo, autoría de Mauro Castellá Ferrer e impreso por Alonso Martín de Balboa no primeiro cuarto do século XVII, no que destaca o gravado realizado cunha estraña perspectiva aérea que contén o mapa dos enclaves xeográficos da translatio terrestre do corpo de Santiago polos seus discípulos Teodoro e Atanasio.

A lenda continúa xa en terras galegas, onde os discípulos do Apóstolo solicitáronlle á raíña Lupa un lugar para enterralo e esta enviounos ao legado romano en Duio quen ordenou a súa prisión, pero foron liberados por un anxo e fuxiron. Lupa tentou enganalos de novo enviándoos ao Monte Ilicino en busca duns bois para trasladar o corpo. Estes eran bravos touros que se amansaron por mor dun prodixio. Alí mataron tamén a un dragón bautizando o monte como Pico Sacro. Finalmente, Lupa converteuse e ofreceulles un lugar para a súa sepultura nunha fraga chamada Libredón. Todo isto forma parte da lenda, non obstante, podemos ver exposta na vitrina do Museo destinada á translatio unha escultura en pedra que representa un personaxe masculino e procede das intervencións arqueolóxicas no castro Lupario, vencellado á lendaria raíña Lupa.